Rok 2025 był pierwszym rokiem funkcjonowania nowego systemu finansowania JST, opartego w znacznie większym stopniu na dochodach własnych generowanych przez mieszkańców i przedsiębiorstwa z terenu danej jednostki. Łączne dochody JST wyniosły 468,2 mld zł, rosnąc o 8,5%, a więc wolniej niż rok wcześniej. W strukturze dochodów wyraźnie wzrósł udział dochodów własnych (do blisko 70% vs ok. 50% przed reformą), przy jednoczesnym spadku udziału subwencji (do 11% wobec ok. 28%). Wydatki JST rosły nieco wolniej niż dochody (+7,9%), co przełożyło się na niewielką nadwyżkę budżetową w wysokości 1,8 mld zł – pierwszą od 2021.
Tempo wzrostu wielu kategorii wydatków bieżących wyraźnie osłabło, zwłaszcza w obszarze wynagrodzeń, kosztów obsługi długu oraz wydatków na energię. Obserwowany obecnie wzrost cen surowców energetycznych, będący wynikiem konfliktu na Bliskim Wschodzie, może jednak zwiększyć presję na koszty samorządów związane z zakupem energii oraz utrzymaniem podmiotów odpowiedzialnych za lokalny transport, gospodarkę odpadami, wod-kan, czy funkcjonowanie obiektów sportowych. Tematowi wydatków JST na energię poświęciliśmy specjalną sekcję tegorocznego raportu.
Nadwyżka operacyjna wzrosła do rekordowych 39,3 mld zł. Poprawiła się również sytuacja większości jednostek – jedynie 2,1% JST odnotowało deficyt operacyjny (wobec 7,3% rok wcześniej). Wciąż jednak istotna grupa miast na prawach powiatu (15%) nie równoważy części bieżącej budżetu, co ogranicza ich zdolność do finansowania inwestycji.
Inwestycje samorządowe powróciły na ścieżkę wzrostu (+9,4%), po spadku w 2024. W 2026 oczekiwane jest utrzymanie tej tendencji, m.in. w związku z kumulacją środków z KPO.
Zadłużenie JST wzrosło umiarkowanie (+4,0%) do 115,5 mld zł, przy jednoczesnym spadku relacji długu do dochodów – do 24,7%. Pozycja krajowego sektora finansowego w finansowaniu samorządów umacnia się – udział banków i pozostałych krajowych instytucji finansowych wzrósł do 75%.
W krótkim okresie JST powinny utrzymać relatywnie dobre wyniki finansowe, czemu sprzyja stabilizacja dochodów oraz ograniczona presja wydatkowa. W trudniejszej sytuacji mogą jednak pozostawać jednostki o słabnącej bazie podatkowej, wynikającej m.in. z procesów depopulacyjnych lub ograniczania aktywności gospodarczej.